Tsunami simülatörü
Bir kıyı şehri seçin, kıyıdaki dalga yüksekliğini belirleyin ve suyun gerçek yükseklik verisi üzerinde, arazi ona üstün gelene kadar içeri doğru tırmanışını izleyin.
Tsunami simülatörünü açınBu simülatör ne yapıyor
Bir kıyı çizgisine tıklayın. Simülatör o noktadaki şehri bulur, gerçek idari sınırını çizer ve onu sizin belirlediğiniz yükseklikte bir dalgayla basar: bir metreden, bilerek absürt tutulmuş üç yüz metreye kadar. Su denizden gerçek arazinin üzerine yayılır, kendi seviyesinden alçak her yeri doldurur ve ilerledikçe yükseklik kaybeder. Bu yüzden sırtlar ve setler onu durdururken alçak zeminler suyla dolar.
Su durulduğunda dört sayı elde edersiniz: ölü sayısı, su basan alan, suyun içeride ulaştığı mesafe ve karanın üzerindeki en derin su. Su basan alanın herhangi bir yerine imleci getirdiğinizde tam o noktadaki derinliği ve altındaki zemin yüksekliğini okuyabilirsiniz.
Arazi gerçek, fizik basit
Yükseklik verisi Mapbox Terrain-RGB karolarından geliyor. Izgara, küçük bir alan için hücre başına yaklaşık 7 metreden bütün bir şehir için 30–80 metreye kadar değişiyor. Şehir sınırları ve nüfus OpenStreetMap'ten alınıyor.
Su bilerek kaba tutuldu: mevcut seviyesinden alçak her zemini basıyor ve içeri doğru her 250 metrede bir metre yükseklik kaybediyor. Bu kayıp, araziye, binalara ve bitki örtüsüne sürtünmenin yerine geçiyor. Bir ızgara hücresinden daha geniş bir tepe ya da set suyu gerçekten durduruyor; bir hücreden daha dar olanlar ise model için görünmez.
Ölenlerin oranı su derinliğiyle birlikte artar ve kimsenin tahliye edilmediği varsayılır. Bu varsayım tek başına, işleyen bir uyarı sistemine sahip her kıyı için ölü sayılarını kötümser kılıyor; uyarı sistemi olmayan kıyılar içinse sayılar aşağı yukarı doğru.
Tsunamiler gerçekte ne kadar büyük olur?
Yıkıcı tsunamilerin çoğu kıyıya 5 ila 15 metrelik su olarak ulaşır. 2004 Hint Okyanusu tsunamisi Açe'nin bazı kesimlerinde yaklaşık 30 metreye ulaştı ve on dört ülkede kabaca 228 000 kişinin ölümüne yol açtı. 2011 Tōhoku tsunamisi Miyako'da 40 metreyi aştı ve bunun yarısına göre inşa edilmiş deniz duvarlarının üzerinden geçti. Ölçülmüş en yüksek dalga, 1958'de Alaska'daki Lituya Körfezi mega tsunamisidir: bir heyelan suyu karşı yamaçta 524 metre yukarı itti. Ama orası açık bir kıyı değil, dar bir fiyorttu.
Kaydırıcıda yaklaşık 50 metrenin üstüne çıktığınızda tarihî kayıtların dışına çıkmış, asteroit çarpmalarının ve çöken yanardağ yamaçlarının alanına girmiş olursunuz.
Denemeye değer senaryolar
- Sendai'de 30 metre: 2011'de gelen dalgaya yakın
- Banda Açe'de 30 metre: 2004 Hint Okyanusu tsunamisi
- Lizbon'da 15 metre: 1755 depreminin ardından gelen dalga
- New York'ta 25 metre: tamamen varsayımsal, ama Manhattan'ın ne kadar düz olduğunu görmek için öğretici
Tsunami mi, deniz seviyesi yükselmesi mi?
İkisi aynı sokakları basar, ama birbirine hiç benzemez. Tsunami bir darbedir: gelir, çekilir ve verdiği hasar şiddettir; temellerinden sökülen binalar, hızla sürüklenen enkaz. Deniz seviyesinin yükselmesi ise kalıcıdır: su bir daha hiç çekilmez ve hasar, bir şehrin yaşanamaz hâle gelmesidir. İkincisini görmek istiyorsanız sitede aynı arazi verisini farklı kurallarla kullanan ayrı bir deniz seviyesi yükselmesi haritası var.
Sorular
Bu sayılar gerçek mi?
Arazi, şehir sınırları ve nüfus gerçek veri. Suyun fiziği ise tarayıcıda bir saniyeden kısa sürede çalışabilsin diye seçilmiş bir basitleştirme. Sonuçları büyüklük mertebesi olarak okuyun.
Su neden tepelere varmadan duruyor?
Çünkü içeri doğru her 250 metrede bir metre yükseklik kaybediyor. 10 metrelik bir dalga, kusursuz düz bir zeminde bile yaklaşık 2,5 km sonra tükenir. Gerçek tsunamiler de kabaca böyle davranır.
Neden iç kesimlerdeki bir şehre tsunami gönderemiyorum?
Çünkü suyun bir yerden gelmesi gerekiyor. Tıkladığınız noktanın denizle bağlantısı yoksa simülatör bunu söyler ve size en yakın kıyı şehrini önerir.
Model dalgaya yol açan depremi de içeriyor mu?
Hayır, dalga yüksekliğini siz belirliyorsunuz. Sarsıntıyı da görmek istiyorsanız aynı kıyıda ayrı bir deprem simülasyonu çalıştırın.
Ayrıca okuyun: Tarihin en ölümcül ve en büyük tsunamileri
Tsunami simülatörünü açın