Simülatör

Yanardağ simülatörü

Gerçek bir yanardağı patlama ölçeğinde istediğiniz büyüklükte patlatın ve piroklastik akıntıların ve külün ne kadar uzağa ulaşacağını görün.

Yanardağ simülatörünü açın

Bu simülatör ne yapıyor

Haritadaki kırmızı işaretlerden birine tıklayın. Her biri Smithsonian Enstitüsü'nün Global Volcanism Program kataloğundaki gerçek bir yanardağ; toplam 1.560 tane. Ya da bir yanardağın yakınındaki bir şehre tıklayın; simülatör 40 km içindeki en yakın yanardağa geçer. Volkanik Patlama İndeksi'nde (VEI) patlamanın büyüklüğünü 1 ile 8 arasında belirleyin, simülatör üç bölge çizer:

Her bölgenin içindeki yerleşimler OpenStreetMap'ten sayılır ve tahmini bir ölü sayısına çevrilir.

Simülatörde VEI 6 büyüklüğünde patlayan Vezüv: Napoli'nin üzerinde koyu renkli piroklastik akıntı bölgesi ve onu çevreleyen iki geniş kül halkası
VEI 6'da Vezüv; 1980'deki St. Helens Dağı'nın bir basamak üstü. Koyu merkez piroklastik akıntıların ulaştığı yer. Soluk halkalar 10 cm ve 1 cm kül.

VEI gerçekte ne anlama geliyor

Volkanik Patlama İndeksi, bir patlamanın ne kadar kaya ve kül fırlattığını ölçer. VEI 2'den itibaren her basamak, bir alttakinin on katı malzeme demektir. Bu da ölçeği yanıltıcı kılar: VEI 5 ile VEI 7 arasındaki fark "biraz daha büyük" değil, yüz kattır.

Bölgeler neden daire, gerçeklik neden öyle değil

Bu, modelin en büyük basitleştirmesi ve bu önemli. Gerçek piroklastik akıntılar eşit biçimde yayılmaz. Yoğundurlar ve yokuş aşağı akarlar: yanardağın bir yanında vadileri izleyerek onlarca kilometre ilerlerken öbür yandaki sırt hiç etkilenmeyebilir. Kül de daire şeklinde düşmez; rüzgârla uzun bir bulut hâlinde sürüklenir. Bu yüzden 40 km doğudaki bir kasaba küle gömülürken 40 km batıdaki bir başkasına hiçbir şey düşmeyebilir.

Daireleri "bu etki ne kadar uzağa ulaşabilir" diye okuyun, "nereye düşecek" diye değil. İki şey modelde hiç yok: laharlar, yani yağmurun ya da eriyen karın ardından gelen ve son yüzyılda akıntıların kendisinden daha fazla can almış çamur akıntıları; bir de volkanik gazlar.

Simülatörde VEI 8 büyüklüğünde patlayan Yellowstone; kül halkaları birkaç ABD eyaletini kaplıyor
VEI 8'de Yellowstone, herkesin sorduğu süper patlama. Buradaki asıl zarar patlamanın kendisi değil, kül: bütün bir kıtada hasadı mahvederdi.

Patlatmaya değer yanardağlar

Neden her yerde yanardağ patlatamıyorsunuz

Çünkü patlamalar yalnızca yanardağ olan yerlerde olur. Bu simülatörün önceki sürümleri herhangi bir şehrin altına yanardağ koymanıza izin veriyordu; bu da çarpıcı görüntüler üretiyor ama hiçbir şey öğretmiyordu. Artık kataloğa kayıtlı bir yanardağın 40 km yakınındaki bir tıklama o yanardağı kullanıyor. Daha uzağa tıkladığınızda ise site size en yakın gerçek yanardağı söylüyor ve sizi oraya götürmeyi öneriyor.

Yeni yanardağlar gerçekten ortaya çıkar. Parícutin 1943'te bir Meksika mısır tarlasından doğdu ve 424 metreye ulaştı. Ama bu, simüle etmeye değmeyecek kadar nadir görülür.

Sorular

Yanardağların konumları nereden geliyor?

Smithsonian Enstitüsü'nün Global Volcanism Program kataloğundan. Bu katalog Holosen'de, yani son ~12.000 yılda patladığı bilinen yanardağları listeliyor.

Kimse tahliye edilmeseydi insanlar gerçekten ölür müydü?

Can kaybı tahmini tam olarak bunu varsayıyor, bu da onu kötümser kılıyor. Gerçek patlamaların çoğu depremler ve zemin deformasyonu yoluyla günler ya da haftalar önceden uyarı verir ve modern izleme on binlerce hayat kurtardı. 1991'de Pinatubo'nun çevresi zamanında boşaltıldı; 1985'te Nevado del Ruiz'de bu yapılmadı ve bir laharda 23.000 kişi öldü.

Dünyanın en tehlikeli yanardağı hangisi?

Büyüklüğe göre değil de risk altındaki insan sayısına göre bakıldığında genellikle ilk olarak Vezüv ve Campi Flegrei sayılır. İkisinde de yüz binlerce ila milyonlarca insan, piroklastik akıntıların daha önce kapladığı topraklarda yaşıyor.

Bir süper yanardağ uygarlığın sonunu getirebilir mi?

VEI 8 büyüklüğünde bir patlama, şok etkisiyle pek bir şey yıkmazdı; ama kül ve sülfat aerosolleri küresel sıcaklıkları yıllarca düşürür ve dünya genelinde hasadı mahvederdi. Zarar jeolojik değil tarımsal olurdu. Üstelik bu, açık ara sitedeki en nadir olay.

Ayrıca okuyun: Tarihin en büyük yanardağ patlamaları ve VEI ölçeği

Yanardağ simülatörünü açın

Diğer afetler

Deprem simülatörü

Dünya'nın herhangi bir yerine bir merkez üssü koyun, büyüklüğü seçin ve sarsıntının gerçek bir harita üzerinde nasıl yayıldığını izleyin. Orada yaşayanlardan kaç kişinin öleceğine dair bir tahmin de yanında geliyor.

Deniz seviyesi yükselmesi haritası

Okyanusu bir metre, on metre ya da Dünya'daki bütün buzulların erimesi kadar yükseltin ve tam olarak hangi sokakların ortadan kalktığını görün.

Kasırga simülatörü

İstediğiniz güçte bir kasırgayı gerçek bir kıyı şehrine gönderin ve fırtına kabarmasının gerçek arazi üzerinde nasıl ilerlediğini izleyin; rüzgâr bölgeleri ve tahmini can kaybı da ekranda.

Asteroit çarpması simülatörü

Taş, demir, buz ya da gevşek molozdan oluşan bir cismi Dünya'nın herhangi bir noktasına düşürün; açtığı krateri, oluşturduğu ateş topunu ve şok dalgasının ne kadar uzaktaki camları kırdığını görün.

Tsunami simülatörü

Bir kıyı şehri seçin, kıyıdaki dalga yüksekliğini belirleyin ve suyun gerçek yükseklik verisi üzerinde, arazi ona üstün gelene kadar içeri doğru tırmanışını izleyin.