Kasırga simülatörü

İstediğiniz güçte bir kasırgayı gerçek bir kıyı şehrine gönderin ve fırtına kabarmasının gerçek arazi üzerinde nasıl ilerlediğini izleyin; rüzgâr bölgeleri ve tahmini can kaybı da ekranda.

Bu simülatör ne yapıyor

Bir kıyı şehri seçin ve karaya çıkış anındaki sürekli rüzgâr hızını belirleyin: 120 km/sa hızdaki zayıf bir 1. kategoriden, bugüne kadar karaya çıkışta ölçülmüş her değeri aşan 320 km/sa hıza kadar. Fırtına denizden sarmal çizerek gelir ve seçtiğiniz noktada karaya çıkar. O anda iki şey birden olur:

• Fırtına kabarması, yani rüzgârın kıyıya ittiği deniz suyu, gerçek yükseklik verisi üzerinde kıyıyı basar. İçeri doğru her 2,5 km'de yaklaşık bir metre yükseklik kaybeder. Bu yüzden alçak bataklıklar ve nehir deltaları sular altında kalırken bir sırt ya da bir set suyu durdurur.
• Rüzgâr alanı gözden dışarı doğru yayılır: 5., 4. ve 3. kategori rüzgârlar merkeze yakın kalır, kasırga şiddetindeki rüzgârlar (119 km/sa üzeri) onlarca kilometre öteye, fırtına rüzgârları ise yüzlerce kilometreye ulaşır.

Can kaybı, su basan arazide yaşayan insanları su derinliğine göre sayar; buna rüzgâr ve uçuşan enkaz yüzünden ölen, çok daha küçük bir sayı eklenir. Sitenin her yerinde olduğu gibi burada da kimsenin tahliye edilmediği varsayılıyor.

Saffir–Simpson kategorileri

Kasırgalar en güçlü sürekli rüzgârlarına göre sınıflandırılır. Kabarma değerleri ölçeğin eski sürümündeki tipik aralıklardır. ABD Ulusal Kasırga Merkezi bu değerleri 2010'da ölçekten çıkardı, çünkü gerçek kabarmalar fırtınanın boyutuna ve kıyının biçimine göre çok değişiyor. Yine de açık bir kıyının neyle karşılaşabileceği konusunda iyi bir fikir veriyorlar.

• 1. kategori: 119–153 km/sa. Çatılar ve dış cephe kaplamaları hasar görür, elektrik kesilir; kabarma yaklaşık 1,2–1,5 m.
• 2. kategori: 154–177 km/sa. Çatılarda ağır hasar, çok sayıda devrilmiş ağaç; kabarma yaklaşık 1,8–2,4 m.
• 3. kategori: 178–208 km/sa. İlk "büyük" kasırga: sağlam yapılmış evler hasar görür, elektrik ve su günlerce kesik kalır; kabarma 2,7–3,7 m.
• 4. kategori: 209–251 km/sa. Çatılar ve dış duvarlar kopar, bölge haftalarca dünyadan kopuk kalır; kabarma 4–5,5 m.
• 5. kategori: 252 km/sa ve üzeri. Ahşap evlerin çoğu yıkılır; kabarma 5,5 m'nin üzerinde.

Kaydırıcının altındaki tarihî fırtınalar bu tabloyu kullanmaz: her biri gerçekte ölçülen kabarmayla gelir. "Yalnızca" 3. kategori olan Katrina'nın ders kitabındaki bir 5. kategoriden daha geniş bir alanı su altında bırakmasının nedeni bu.

Öldüren rüzgâr değil, su

Rüzgâr binaları harap eder, ama içeride sığınan insanlar genellikle hayatta kalır. Su ise başka: birkaç metrelik bir kabarma saatler içinde gelir, giriş katlarını doldurur ve evleri olduğu gibi sürükler. ABD Ulusal Kasırga Merkezi'nin bir araştırmasına göre 1963–2012 arasında Atlantik kasırgalarının ABD'de yol açtığı ölümlerin yaklaşık yarısı fırtına kabarmasından kaynaklandı. Bu, rüzgârın, yağmur sellerinin ve hortumların toplamından fazla.

Büyük kasırga felaketlerinde insanlar boğularak öldü. 1970'teki Bhola siklonu Ganj deltasındaki adaların üzerinden 10 m'ye varan bir kabarma geçirdi ve yaklaşık 300 000 kişinin ölümüne yol açtı. 2008'deki Nargis siklonu, Myanmar'ın düz İravadi deltasının derinliklerine yaklaşık 4 m deniz suyu itti ve 138 000 kişiyi öldürdü. Simülatörde de aynı şeyi göreceksiniz: neredeyse her denemede can kaybının büyük kısmı kabarmadan geliyor.

Simüle etmeye değer fırtınalar

• New Orleans üzerinde Katrina: 8,5 m kabarmalı bir 3. kategori
• Tacloban üzerinde Haiyan: kayıtlardaki en güçlü karaya çıkış, 2013
• Chittagong üzerinde Bhola: kaydedilmiş en ölümcül tropikal siklon
• New York üzerinde Sandy: yalnızca 1. kategoriydi, ama metroyu su bastı
• Miami üzerinde 5. kategori bir kasırga: Florida'nın hazırlık yaptığı senaryo
• Hong Kong üzerinde bir süper tayfun: Mangkhut 2018'de şehrin 100 km yakınından geçti

Modelin dışarıda bıraktıkları

Bu, gerçek arazi ve gerçek nüfus üzerine kurulmuş bir "ya olursa" senaryosu, tahmin değil. Kabarma seçtiğiniz noktanın çevresinde her yönde aynı biçimde yükselir. Gerçek bir fırtınada ise kuzey yarım kürede rüzgârın karaya doğru estiği taraf, yani rotanın sağı en yüksek kabarmayı yaşar. Yağmur selleri, gelgit, kabarmanın üstüne binen dalgalar ve fırtınanın iç kesimlerdeki rotası modellenmiyor. Setler ve deniz duvarları da modelde yok: yükseklik verisi yalnızca zemini görüyor.

Üstelik gerçek kasırgalar günler öncesinden tahmin edilir. Tahliye can kaybını kat kat azaltır: Katrina yaklaşık 1 800 kişiyi öldürdü, simülatörün kimsenin şehri terk etmediği New Orleans için gösterdiği yüz binleri değil. Buradaki sayılar tek bir soruyu yanıtlıyor: suyun gideceği yerlerde kaç kişi yaşıyor?

Sorular

Diğer afetler