Deprem simülatörü
Dünya'nın herhangi bir yerine bir merkez üssü koyun, büyüklüğü seçin ve sarsıntının gerçek bir harita üzerinde nasıl yayıldığını izleyin. Orada yaşayanlardan kaç kişinin öleceğine dair bir tahmin de yanında geliyor.
Deprem simülatörünü açınBu simülatör ne yapıyor
Haritada herhangi bir noktaya tıklayın: bir şehir merkezine, bir fay hattına ya da ıssız bir yere. Ardından 4,0 ile 9,5 arasında bir büyüklük belirleyin. Simülatör depremi tıkladığınız noktanın 8 km altına yerleştirir ve çevresine beş halka çizer. Her halka, Değiştirilmiş Mercalli ölçeğindeki bir sarsıntı düzeyine karşılık gelir: herkesin hissettiği V şiddetinden binaların çöktüğü IX ve üzerine kadar.
Ardından her halkanın içindeki yerleşimleri sayar, gerçek nüfuslarını OpenStreetMap'ten alır ve ölü sayısını tahmin eder. Aynı büyüklüğü bir dakikadan kısa sürede Tokyo, İstanbul, Lima ve San Francisco için çalıştırabilir, sonuçların ne kadar farklı çıktığını görebilirsiniz.
Binalar neden büyüklükten daha önemli
İnsanları depremler değil, çöken binalar öldürür. Simülatörün sizden yapı kalitesini seçmenizi istemesinin ve bu seçimin sonucu bu kadar sert değiştirmesinin nedeni bu:
- Modern yönetmelik: ölü sayısı 0,06 ile çarpılır
- Orta: ölü sayısı 1 ile çarpılır
- Kötü: ölü sayısı 7 ile çarpılır
Kanıtı gerçek dünya sunuyor. 1994'te Kaliforniya'nın Northridge bölgesini vuran 6,7 büyüklüğündeki deprem 57 kişinin ölümüne yol açtı. 2010'da Haiti'de Port-au-Prince yakınlarında meydana gelen 7,0 büyüklüğündeki deprem ise, hangi tahmine güvendiğinize bağlı olarak, yaklaşık 46 000 ile 316 000 arasında insanın ölümüne neden oldu. Haiti depremi kabaca iki kat enerji açığa çıkardı ama bin kat daha fazla insan öldürdü.
Büyüklük, şiddet değildir
Bu iki sayı sürekli birbirine karıştırılır, oysa haritanın bütün anlamı aradaki farkta yatıyor.
Büyüklük, kaynakta açığa çıkan enerjiyi ölçer. Her depremin tek bir büyüklüğü vardır ve her tam basamak yaklaşık 32 kat daha fazla enerji demektir: 8 büyüklüğündeki bir deprem, 6 büyüklüğündekinin kabaca bin katı enerji açığa çıkarır.
Şiddet ise belirli bir yerde zeminin gerçekte ne kadar sert sarsıldığını I ile XII arasındaki bir ölçekle anlatır ve uzaklıkla birlikte azalır. 7,5 büyüklüğündeki bir deprem merkez üssünde IX, 50 km ötedeki bir şehirde VII şiddetinde olabilir ve 300 km daha ileride zar zor fark edilir. Haritadaki renkli halkalar şiddeti gösteriyor; yayıldıkça zayıflamalarının nedeni de bu.
Denemeye değer senaryolar
Her bağlantı simülatörü senaryo yüklenmiş olarak açar:
- Tokyo'nun altında 7,9 büyüklüğünde deprem: 1923 Büyük Kantō depreminin büyüklüğü, ama bugünkü yapı yönetmelikleriyle
- İstanbul'un altında 7,4 büyüklüğünde deprem: sismologların Kuzey Anadolu Fayı'nda beklediği deprem
- Port-au-Prince yakınında 7,0 büyüklüğünde deprem: 2010 felaketi
- San Francisco'nun altında 7,9 büyüklüğünde deprem: 1906'nın tekrarı
Sayıların arkasında ne var
Sarsıntı, sitenin kendi sönümlenme formülüyle uzaklık arttıkça zayıflar. Bu formül, tarayıcıda anında çalışabilmek için kesinlikten bir miktar ödün veriyor. Nüfus ve yerleşim sınırları OpenStreetMap'ten geliyor. Her şiddet halkasının belirli bir ölüm oranı var ve bu oran yukarıdaki yapı katsayısıyla çarpılıyor.
Modelin bilerek dışarıda bıraktıkları da var. Gerçek büyük bir deprem tek bir noktada değil, onlarca ya da yüzlerce kilometre uzunluğundaki bir fay boyunca kırılır. Yumuşak çökeller sarsıntıyı iki katına çıkarabilirken sert kaya onu bastırır. Heyelanlar, zemin sıvılaşması, yangınlar ve tsunamiler çoğu zaman sarsıntının kendisinden daha fazla can alır. Her sayıyı bir tahmin olarak değil, bir büyüklük mertebesi olarak görün ve asla belirli bir bina hakkında bir hüküm olarak okumayın.
Yöntemin tamamı, her sabitiyle birlikte Nasıl çalışır sayfasında yazılı.
Sorular
Bu araç depremi önceden bilebilir mi?
Hayır, başka hiçbir şey de bilemez. Sismologlar hangi fayların gerilim biriktirdiğini ve kabaca ne sıklıkla kırıldığını söyleyebilir, ama ne zaman kırılacağını söyleyemez. Bu araç ölçekleri karşılaştırmak içindir, tahmin yapmak için değil.
Olabilecek en büyük deprem ne kadar?
Bugüne kadar kaydedilen en büyük deprem 1960'ta Şili'de olan 9,5 büyüklüğündeki depremdir; kaydırıcının orada durmasının nedeni bu. Büyüklüğü, fayın ne kadarının aynı anda kırılabildiği sınırlar ve 9 büyüklüğünde bir deprem üretebilen yalnızca en uzun dalma-batma zonlarıdır: Şili, Alaska, Cascadia, Japonya, Sumatra.
Şehrimde neden hiç ölü görünmüyor?
Ya sarsıntı insanlara zarar verecek şiddete hiç ulaşmıyor ya da OpenStreetMap'te halkaların içindeki yerleşimler için nüfus bilgisi yok. Haritası seyrek çıkarılmış bölgelerde sayılar olduğundan düşük çıkar.
Derinlik önemli mi?
Hem de çok. Simülatör derinliği 8 km'de sabit tutuyor; bu, en fazla hasara yol açan türden sığ bir kabuk depremine karşılık gelir. 600 km derinlikte 7 büyüklüğündeki bir deprem çok geniş bir alanda hissedilir ama nadiren bir şeyi yıkar.
Ayrıca okuyun: En güçlü ve en ölümcül depremler: büyüklük aslında neyi ölçer?
Deprem simülatörünü açın