Baqên ilçesinde Mw 7,0 deprem (Nagqu, Tibet): Ekim 2026 değerlendirmesi

22 Ekim'de Baqên ilçesinde ne oldu?

22 Ekim 2026'da UTC 14.33'te (Pekin saatiyle 22.33), kuzey Tibet'te (Xizang), Qinghai sınırına yakın Nagqu kentine bağlı Baqên (Baqen) ilçesinin Maru kasabasında 7,0 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu USGS, depremi yeniden değerlendirerek 18 km derinlikte Mww 7,0 olarak belirledi. Merkez üssü 32,380° K, 93,780° D koordinatlarında, Nagqu'nun yaklaşık 191 km doğu-kuzeydoğusundaydı.

Çin Deprem Ağları Merkezi (CENC) büyüklük konusunda aynı sonuca ulaşsa da konum ve derinlik açısından biraz farklı bir çözüm sundu. Şinhua ajansının aktardığına göre CENC, merkez üssünü 32,40° K, 93,79° D'de, derinliği ise 10 km olarak belirledi. Büyük bir depremin ardından ilk günlerde kurumlar arasında bu ölçüde farklar olağandır; her iki çözüm de üst kabukta meydana gelmiş sığ bir depreme işaret ediyor.

USGS, büyüklükleri 4,3 ile 5,2 arasında değişen en az yedi artçı sarsıntı kaydetti. Merkez üssü kıyıdan çok uzakta, iç kesimlerde bulunduğu için tsunami riski yoktu. Reuters depremi Ocak 2024'ten bu yana Çin'i vuran en güçlü deprem olarak nitelendirirken CCTV de bölgede son beş yılın en büyük depremi olduğunu bildirdi.

Can kaybı ve hasar: şimdiye kadarki rakamlar

Ölü sayısı resmi açıklamaların hepsinde 16'da sabit kaldı. Yaralı sayısı ise uzak kasabalardan bilgi geldikçe arttı. Nagqu medya ofisine dayanan ilk AP haberi 32 yaralıdan söz ediyordu. 23 Ekim sabahının erken saatlerinde Nagqu acil durum yönetimi bürosu bu sayıyı 46 olarak açıkladı, Şinhua ise aynı gün saat 07.00 itibarıyla 54 yaralı bildirdi. Sonraki güncellemelerde rakam önce 65'e, ardından 76'ya yükseldi.

Şimdiye kadarki en kapsamlı tabloyu, The Watchers sitesinin aktardığına göre Nagqu kent yönetimi 23 Ekim'deki basın toplantısında, yerel saatle 13.00 itibarıyla geçerli verilerle ortaya koydu:

• 16 kişi hayatını kaybetti
• 76 kişi yaralandı, bunlardan 11'i ağır
• 339 hanenin evi yıkıldı ya da hasar gördü
• 20 hayvan ağılı etkilendi
• 12.489 kişi daha güvenli yerlere taşındı (saat 10.00 itibarıyla)

23 Ekim itibarıyla kayıp kişi sayısına ilişkin resmi bir rakam açıklanmamıştı ve hasar tespit çalışmaları sürüyordu. Bu rakamların tümü geçici olarak değerlendirilmelidir.

Havadan yapılan keşif, merkez üssüne 20 km mesafe içindeki binalarda hasar tespit etti. En çok etkilenen yerler arasında Maru ve Gangqie kasabaları vardı: Buralarda toprak duvarlar ağır hasar gördü, tuğla binalar kısmen çöktü ve Maru yakınlarında zeminde yarıklar oluştu. Bu tablo, USGS'nin PAGER sisteminin uyarısıyla örtüşüyor: Bölgedeki en yaygın dayanıksız yapılar kerpiç bloklardan ve çamur harçlı donatısız tuğladan inşa ediliyor.

Tibet'in bu bölgesi neden sarsılıyor?

Tibet Platosu, Hindistan'ın Avrasya ile çarpışması sonucu yükseldi. Plato bugün öylesine yüksek ki kendi ağırlığı altında doğuya ve batıya doğru yayılıyor. Bu genişleme büyük ölçüde doğrultu atımlı ve normal faylarla karşılanıyor. USGS de bu depremin, kuzeybatıya ya da güneydoğuya orta açıyla eğimli bir kabuk fayındaki normal faylanmadan kaynaklandığını belirledi. Bu büyüklükteki bir depremde kırılma tipik olarak yaklaşık 50 km'ye 20 km boyutlarındadır.

USGS ayrıca platonun bu kesiminin seyrek nüfuslu olduğunu, bu nedenle büyük bir depremin yol açacağı hasarın büyük ölçüde kırılmanın yerleşimlere ne kadar yakın geçtiğine bağlı olduğunu vurguluyor. PAGER, can kaybı için sarı, ekonomik kayıplar için ise turuncu alarm verdi; ekonomik kaybın Çin'in GSYH'sinin %1'inden az olacağı tahmin ediliyor. Sistemin zemin yenilmesi modeli, olası heyelanlar için geniş bir alana işaret etti, ancak bu alanda risk altındaki nüfus azdı.

Diğer Tibet depremleriyle karşılaştırma

Tibet'te 7,0 ve üzeri büyüklükteki depremler nadirdir: Reuters'ın derlediği verilere göre 1900'den bu yana yalnızca dokuz civarında yaşandı. Yakın dönemdeki en benzer örnek, yine normal faylanmayla oluşan ve 7 Ocak 2025'te güney Tibet'i vuran Mw 7,1 büyüklüğündeki Tingri depremi. Resmi verilere göre bu depremde 126 kişi hayatını kaybetmiş, yaklaşık 3.600 ev yıkılmıştı. 23 Ekim itibarıyla eldeki rakamlara bakıldığında Nagqu depremi çok daha az kayba yol açtı.

Daha geriye gidildiğinde, 1951'deki M8,0 büyüklüğündeki Damxung depremi bölgede kaydedilen en büyük depremlerden biri olmayı sürdürüyor. 2008'de Damxung yakınlarında meydana gelen M6,6 büyüklüğündeki deprem en az 10 kişinin ölümüne yol açarken Haziran 2024'te Nagqu'da yaşanan M5,9 büyüklüğündeki sarsıntıda can kaybı ya da yaralanma bildirilmedi. Yaklaşık 272 km doğu-kuzeydoğuda, 14 Nisan 2010'da Qinghai'de meydana gelen M6,9 büyüklüğündeki Yushu depremi ise 2.500'den fazla kişinin ölümüne neden olmuştu. Bu da en şiddetli sarsıntının nereye denk geldiğinin ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor.

Simülatörümüz ne gösteriyor?

HazardSim, olay noktasının çevresinde beklenen sarsıntı için basit dairesel bölgeler modelliyor ve her bölgede OpenStreetMap'te yerleşim yeri olarak işaretlenmiş yerlerde yaşayan insanları sayıyor. Bu deprem için şiddet 8 bölgesinde 20 km, şiddet 7 bölgesinde 46 km, şiddet 6 bölgesinde ise 94 km yarıçap kullandık. Modelimiz ilk konum (32,3357; 93,7138) esas alınarak çalıştırıldı; USGS bu konumu daha sonra birkaç kilometre düzeltti.

Sonuç, üç bölgenin hepsinde sıfır kişi çıktı. Bu rakam gerçek maruziyetin ölçüsü olarak yanlıştır ve bunu açıkça söylemek istiyoruz. Yetkililer 12.489 kişiyi güvenli yerlere taşıdı ve modellediğimiz bölgelerin epey içinde kalan Maru ve Gangqie kasabalarında hasar bildirdi. Bunun en olası nedeni, platodaki küçük çoban yerleşimlerinin OpenStreetMap'te çok sınırlı biçimde yer alması; buradaki pek çok topluluk haritada yerleşim yeri olarak hiç işaretlenmemiş. Modelimiz bilinçli olarak sadeleştirilmiştir: Fay geometrisini, yerel zemin koşullarını ve yapı türlerini hesaba katmaz, yalnızca haritanın bildiği insanları sayabilir. Bu örnekte harita neredeyse hiç kimseyi bilmiyordu.

Yüksek rakımda ve soğukta yardım çalışmaları

Çin, ulusal deprem acil müdahale seviyesini IV. seviyeden III. seviyeye yükseltti; Çin Deprem İdaresi ise II. seviye müdahale yürüttü. CGTN ve The Watchers'ın aktardığına göre müdahale ekiplerinde Baqên ilçesinin organize ettiği 1.600'den fazla kişi, 300'ü aşkın polis, yaklaşık 350 itfaiye ve kurtarma personeli ile Halk Silahlı Polis Gücü'nden 262 kişi yer aldı. Havadan durum tespiti için bir Wing Loong insansız hava aracı gönderildi; Çin Devlet Elektrik Şebekesi (State Grid) ise 23 Ekim saat 10.00'a kadar 1.937 hanenin elektriğini yeniden verdi.

Bölgeye gönderilen malzemeler arasında 1.000 prefabrik konut, 3.239 çadır, 2.821 katlanır yatak ve 4.280 yorgan bulunuyordu. ThePrint, acil yardım için 50 milyon yuan ayrıldığını, toparlanma çalışmaları için de 30 milyon yuan daha tahsis edildiğini bildirdi.

Bölgeye ulaşım zor. Dimsum Daily sitesinin aktardığına göre kaya düşmeleri nedeniyle 317 numaralı ulusal karayolunun bir bölümü acil durum ve resmi araçlar dışındaki trafiğe kapatıldı, bölgeden geçen tren seferleri durduruldu ve bazı yerlerde iletişim kesildi. Merkez üssü bölgesinin ortalama rakımı 4.800 metrenin üzerinde. Şinhua ajansının aktardığı tahminlere göre üç gün içinde sıcaklıkların −9 °C'ye kadar düşmesi, merkez üssüne yakın üç kasabada ise aralıklı kar yağışı bekleniyor. Şu anda çadırlarda ve geçici barınaklarda geceleyen binlerce kişi için önümüzdeki haftayı deprem kadar hava koşulları da belirleyecek.