Mapa epoki lodowcowej

Cofnij zegar o 21 000 lat. Ocean stoi 130 metrów niżej, Syberia styka się z Alaską, na dnie dzisiejszego Morza Północnego poluje się na zwierzynę, a tam, gdzie leżą dziś Toronto i Sztokholm, wznosi się ściana lodu.

Co pokazuje ta mapa

Mapa powyżej przedstawia współczesny świat, w którym zmieniono tylko jedną wartość: wysokość poziomu morza. Przesuń suwak do dowolnego momentu z ostatnich 21 000 lat, a ocean opadnie tam, gdzie wtedy był. Każdy fragment dzisiejszego dna morskiego, który znajdował się wówczas nad wodą, przybiera kolor piasku, a białe płaty pokazują, gdzie leżały wielkie lądolody. Wybierz miejsce z listy, wyszukaj dowolną miejscowość albo kliknij mapę, aby sprawdzić, jak daleko od tego punktu przebiegało wtedy wybrzeże.

Nic tutaj nie jest ręcznie narysowanym przypuszczeniem. Odsłonięty ląd pochodzi z rzeczywistych pomiarów głębokości dna morskiego, poziom wody odpowiada opublikowanej rekonstrukcji globalnego poziomu morza, a zasięg lodu opiera się na skartowanych granicach lądolodów w ich największym rozmiarze. Strona ma odpowiadać na proste pytanie dotyczące dowolnego wybrzeża na Ziemi: co było tutaj, gdy żyły jeszcze mamuty?

Dlaczego ocean był o 130 metrów niżej

Woda nie znika z planety. W czasie ostatniego zlodowacenia była po prostu zmagazynowana gdzie indziej: w lądolodach o grubości do 3 lub 4 km, które pokrywały Kanadę, północ Stanów Zjednoczonych, Skandynawię, Wyspy Brytyjskie i szelfy Arktyki. Z oceanu ubyło tyle wody, że w szczytowym momencie, od 26 000 do 20 000 lat temu, jego poziom obniżył się o około 120 do 134 metrów. Geolodzy nazywają ten okres ostatnim maksimum glacjalnym.

Szelfy kontynentalne są płytkie, często mają mniej niż 100 metrów głębokości, więc spadek tego rzędu odsłonił ich ogromne obszary. Dno morza między Wielką Brytanią a Danią, między Syberią a Alaską, między Malezją a Borneo oraz między Australią a Nową Gwineą stało się lądem. Przez te równiny płynęły rzeki, pasły się na nich zwierzęta i mieszkali ludzie. Potem lód się stopił, woda wróciła i w ciągu kilku tysięcy lat równiny znalazły się pod powierzchnią morza.

Kiedy morze powróciło

Poziom morza nie podnosił się równomiernie. Przez kilka tysięcy lat po maksimum lód prawie się nie cofał. Około 16 500 lat temu lądolody zaczęły się rozpadać i do 8 000 lat temu ocean podnosił się mniej więcej o 12 metrów co tysiąc lat. Wyjątkiem był gwałtowny skok około 14 500 lat temu (tzw. impuls wód roztopowych 1A), gdy w ciągu pięciu stuleci poziom wzrósł o około 20 metrów. Suwak na tej mapie odpowiada rekonstrukcji Lambecka i współpracowników opublikowanej w 2014 roku, zaokrąglonej do pełnych metrów:

Zaginione lądy

Beringia

Ustaw suwak na 21 000 lat i spójrz na Cieśninę Beringa. Ma ona zaledwie 50 metrów głębokości, więc zamknęła się wcześnie i pozostawała zamknięta przez dziesiątki tysięcy lat. Równina, która ją zastąpiła, Beringia, była suchym, wietrznym stepem, a nie podmokłą tundrą jak dziś, i roiło się na niej od zwierząt roślinożernych: mamutów, koni, bizonów stepowych oraz polujących na nie lwów. Mieszkali tu także ludzie i to stąd najpóźniej 16 000 lat temu, a być może dużo wcześniej, przeszli pieszo do Ameryki. Morze ponownie zamknęło to przejście około 11 000 lat temu.

Doggerland

Południowa część Morza Północnego nigdzie nie jest głębsza niż 50 metrów, a w czasie maksimum glacjalnego cała była lądem: równiną pełną rzek, jezior i bagien, która łączyła Wielką Brytanię z Holandią, Niemcami i Danią. Archeolodzy nazywają ją Doggerlandem od Ławicy Dogger, piaszczystej mielizny będącej ostatnim wzniesieniem tej równiny. Kutry rybackie wciąż wyławiają ślady jej przeszłości: kości mamutów, harpuny z poroża, narzędzia krzemienne i torf z zachowanymi korzeniami drzew. Do 8 000 lat temu podnoszące się morze ograniczyło Doggerland do dużej wyspy na ławicy. Mniej więcej 8 150 lat temu ogromne podmorskie osuwisko u wybrzeży Norwegii, osuwisko Storegga, wywołało tsunami, które przetoczyło się przez to, co jeszcze zostało, a po kilku kolejnych stuleciach całość znalazła się pod wodą.

Sundaland

Największy ze wszystkich zaginionych lądów leży w Azji Południowo-Wschodniej. Morze między Malezją, Sumatrą, Jawą i Borneo jest płytkie, przeważnie ma mniej niż 40 metrów głębokości, a w czasie maksimum glacjalnego tworzyło jeden ląd większy od Indii, zwany Sundalandem. Rzeki, które dziś uchodzą do morza u wybrzeży Sumatry i Borneo, łączyły się niegdyś pośrodku obszaru zajmowanego obecnie przez Morze Południowochińskie. Sundaland zatonął szybko, mniej więcej między 14 000 a 8 000 lat temu, a jego linia brzegowa przesunęła się w głąb lądu o setki kilometrów w ciągu kilku ludzkich pokoleń.

Sahul

Po drugiej stronie linii Wallace'a to samo spotkało Australię: połączona z Nową Gwineą przez Cieśninę Torresa i z Tasmanią przez Cieśninę Bassa, tworzyła kontynent zwany Sahulem. Głębokie wody Morza Timorskiego i Morza Banda nigdy się nie zamknęły, dlatego pierwsi Australijczycy, co najmniej 50 000 lat temu, musieli dotrzeć tam przez otwarte morze. Cieśnina Bassa została zalana około 12 000 lat temu, a Cieśnina Torresa około 8 000 lat temu.

Zatoka Perska, Morze Czarne i Floryda

Zatoka Perska ma średnio zaledwie 35 metrów głębokości, więc przez większość okresu glacjalnego była doliną rzeczną: Tygrys i Eufrat płynęły po jej dnie i docierały do morza dopiero w Cieśninie Ormuz. Morze Czarne zostało odcięte od Morza Śródziemnego przez płytki próg Bosforu i stało się jeziorem, którego poziom leżał znacznie poniżej poziomu oceanu, a jego północno-zachodni szelf był suchą równiną. Floryda była mniej więcej dwa razy szersza niż dziś, a wybrzeże Zatoki Meksykańskiej sięgało nawet 150 kilometrów na zachód od Tampy. Źródła, które leżą dziś na dnie morza, były wodopojami dla mastodontów i pierwszych mieszkańców Florydy.

Gdzie leżał lód

W czasie maksimum glacjalnego lądolód laurentyjski pokrywał Kanadę i sięgał na południe aż po Nowy Jork, Chicago i Seattle. W pobliżu Zatoki Hudsona jego powierzchnia wznosiła się ponad 3 kilometry nad gruntem, a ciężar lodu wcisnął skorupę ziemską tak głęboko, że tamtejszy ląd wciąż się podnosi. Lądolód skandynawski przykrył Norwegię, Szwecję, Finlandię i Bałtyk, a w północnej części Morza Północnego łączył się z lądolodem brytyjskim. Mniejsze czapy lodowe leżały w Alpach, Pirenejach, Andach, Patagonii, Nowej Zelandii i w górach Syberii.

Na tej mapie zasięg lodu odpowiada zebranym konturom lądolodów w ich największym rozmiarze. Gdy przesuwasz suwak w stronę teraźniejszości, każdy lądolód blednie mniej więcej w chwili, w której zniknął: brytyjski do 15 000 lat temu, skandynawski około 10 000 lat temu, a laurentyjski jako ostatni, około 7 000 lat temu. Lądolody Grenlandii i Antarktydy nigdy się nie stopiły i są widoczne przez cały czas.

Jak powstała ta mapa

Odsłonięte dno morskie pochodzi z tych samych danych wysokościowych, z których korzysta reszta HazardSim: z globalnej siatki zawierającej głębokości oceanów z modelu ETOPO1, o rozdzielczości około 2 kilometrów na komórkę na morzu. Komórka jest malowana jako ląd, jeśli leży poniżej dzisiejszej powierzchni morza, ale powyżej wybranego przez ciebie poziomu. Jeziora i niecki położone poniżej poziomu morza, ale odcięte od oceanu, takie jak Morze Kaspijskie, Morze Martwe czy Depresja Kattara, pozostają bez zmian. Wartość powierzchni w panelu to suma zamalowanych komórek w widocznym obszarze.

Krzywa poziomu morza to rekonstrukcja objętości lodu autorstwa Lambecka i in. (2014). Kontury lądolodów to najbardziej prawdopodobna rekonstrukcja maksimum glacjalnego według Batchelor i in. (2019) dla półkuli północnej oraz zestawienie Ehlersa, Gibbarda i Hughesa (2011) dla półkuli południowej, uproszczone na potrzeby strony internetowej. Daty zanikania poszczególnych lądolodów są przybliżone.

Są dwie rzeczy, których mapa nie uwzględnia. Nie modeluje ruchów samego lądu: skorupa ziemska pod lądolodami została wciśnięta o setki metrów i wciąż się odpręża, więc wybrzeża w pobliżu dawnego lodu (Skandynawia, Zatoka Hudsona, Szkocja) przebiegały gdzie indziej, niż wynikałoby to z samego spadku poziomu morza. Nie modeluje też rzek, delt ani osadów nagromadzonych od tamtego czasu, dlatego dawne równiny były bardziej urozmaicone i wilgotniejsze, niż może to oddać jednolity kolor piasku.

Pytania

Pozostałe katastrofy

Symulator trzęsienia ziemi

Umieść epicentrum w dowolnym miejscu na Ziemi, wybierz magnitudę i patrz, jak wstrząsy rozchodzą się po prawdziwej mapie. Do tego szacunek, ilu mieszkańców by zginęło.

Mapa wzrostu poziomu morza

Podnieś ocean o metr, o dziesięć albo o wszystkie lodowce Ziemi i zobacz dokładnie, które ulice przestaną istnieć.

Symulator huraganu

Skieruj huragan o dowolnej sile na prawdziwe nadmorskie miasto i zobacz, jak jego fala sztormowa wdziera się na prawdziwy teren. Do tego strefy wiatru i szacowana liczba ofiar.

Symulator uderzenia asteroidy

Zrzuć ciało z kamienia, żelaza, lodu albo luźnego rumowiska w dowolny punkt na Ziemi i zobacz, jaki wybije krater, jak dużą kulę ognia wytworzy i jak daleko fala uderzeniowa wybije szyby.

Symulator tsunami

Wybierz nadmorskie miasto, ustaw wysokość fali przy brzegu i zobacz, jak woda wspina się w głąb lądu po prawdziwych danych wysokościowych, dopóki teren jej nie zatrzyma.

Symulator erupcji wulkanu

Wywołaj erupcję prawdziwego wulkanu o dowolnej sile w skali eksplozywności i zobacz, jak daleko dotrą spływy piroklastyczne i popiół.